یکی از دغدغههای مهم افراد در زمان استخدام، دریافت مجوزهای مختلف و ثبتنام در دانشگاه، نداشتن سوء پیشینه کیفری است. سوء پیشینه کیفری نهتنها فرصتهای شغلی شما را محدود میکند، بلکه در برخی از مواقع باعث محرومیت از حقوق اجتماعی و قانونی نیز میشود.
نکتهای که بسیاری از افراد از آن اطلاعی ندارند این است که همه جرایم منجر به سوء پیشینه نمیشود و تنها برخی از جرایم عمدی و محکومیتهای قطعی کیفری در سابقه فرد ثبت میشود. برای آشنایی با جرایمی که در سوء پیشینه ثبت میشود، جرایم بدون سوء پیشینه، تاثیر در محرومیتهای شغلی، تحصیلی، اجتماعی و نحوه پاکشدن آنها تا انتهای این مقاله همراه ما بمانید.
جرایم کیفری شامل چیست؟
یکی از مهمترین مباحث حقوق جزا در ایران، جرایم کیفری است و منظور از آن هرگونه اقدامی است که نظم و امنیت عمومی جامعه را برهم میزند. در قانون مجازات اسلامی، مجازاتی متناسب با هریک از این جرایم در نظر گرفته شده است که پس از بررسی در دادگاه کیفری اعمال میشود. جرایم کیفری به دو بخش جرایم کیفری موثر و غیر موثر تقسیم میشود:
- سابقه کیفری موثر: به معنی محکومیت قطعی فرد به جرمی است که مرتکب شده و به موجب آن از برخی حقوق اجتماعی محروم میشود. (مثال: فردی که بهطور قطعی به جرم سرقت محکوم شده است)؛
- سابقه کیفری غیر موثر: منظور از سابقه غیر موثر، محکومیتهای جزئی است که آثار منفی اجتماعی ندارد. (مثال: فردی که بهصورت غیرعمدی مرتکب تخلفات رانندگی شده است).
در زمان درخواست گواهی عدم سوء پیشینه، بسیاری از افراد نمیدانند که کدام سوابق کیفری در سوء پیشینه آنها درج میشود. برای پاسخ به این سوال همراه ما باشید.
کدام جرایم منجر به ثبت سوء پیشینه میشوند؟
در حقوق کیفری ایران، همه جرایم در سوء پیشینه کیفری ثبت نمیشود. سوء پیشینه کیفری زمانی ایجاد میشود که فرد به جرایم عمدی محکوم شود و این جرایم، صدور حکم قطعی را در پی داشته باشد. به بیان دیگر محکومیتهای موثر کیفری در سوء پیشینه افراد ثبت میشود.
طبق ماده ۲۵ قانون مجازات اسلامی، محکومیتهای زیر محکومیت موثر کیفری محسوب میشوند:
- محکومیت به حد؛
- محکومیت به قصاص نفس؛
- محکومیت به اعدام؛
- محکومیت به حبس تعزیری بیش از دو سال در جرایم عمدی؛
- محکومیت به قطع عضو؛
- محکومیت به مصادره کل اموال؛
- محکومیت به انفصال دائم از خدمات دولتی.
نکته مهم این است که مدتزمان باقیماندن این محکومیتها در سوء پیشینه کیفری، بسته به نوع جرم و درجهبندی مجازات، متفاوت است.
مجازاتهای تعزیری درجه ۱ تا ۵
براساس ماده ۱۹ قانون مجازات اسلامی، مجازات تعزیری به هشت درجه تقسیم میشود. این درجهبندی به تعیین مجازات بر اساس شخصیت مجرم و شرایط جرم کمک میکند. طبق ماده ۲۵ قانون مجازات اسلامی، مجازاتهای تعزیری درجه ۱ تا ۵ در سوءپیشینه کیفری ثبت میشوند.
|
مجازات تعزیری |
مدت حبس |
مبلغ جزای نقدی (تومان) |
|
درجه ۱ |
بیش از ۲۵ سال |
بیش از ۲,۸۰۰,۰۰۰,۰۰۰ |
|
درجه ۲ |
بیش از ۱۵ تا ۲۵ سال |
بیش از ۱,۵۰۰,۰۰۰,۰۰۰ تا ۲,۸۰۰,۰۰۰,۰۰۰ |
|
درجه ۳ |
بیش از ۱۰ تا ۱۵ سال |
بیش از ۱,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰ تا ۱,۵۰۰,۰۰۰,۰۰۰ |
|
درجه ۴ |
بیش از ۵ تا ۱۰ سال |
بیش از ۵۰۰,۰۰۰,۰۰۰ تا ۱,۰۰۰,۰۰۰,۰۰ |
|
درجه ۵ |
بیش از ۲ تا ۵ سال |
بیش از ۲۴۰,۰۰۰,۰۰۰ تا ۵۰۰,۰۰۰,۰۰۰ |
نکته: طبق قانون مجازات اسلامی، قتل عمدی در دستهبندی جرایم مستوجب قصاص قرار میگیرد و در درجهبندی مجازات تعزیری جای ندارد. با این حال اگر به هر دلیلی قصاص انجام نشود، مانند گذشت اولیای دم، مجرم، به حبس از ۳ تا ۱۰ سال محکوم میشود. در این حالت چون مجازات ماهیت تعزیری پیدا میکند، جرم قتل عمدی غیرقابل قصاص، معمولا در درجه ۴ یا ۵ مجازات تعزیری قرار میگیرد.
جرایم با مجازاتهای خاص
جرایم با مجازات خاص آن دسته از جرایمی هستند که خارج از درجهبندی تعزیرات قرار میگیرند و قوانین خاص خود را دارند. این قوانین مستقلاند و برای هر جرم، مجازات ویژهای تعیین میکنند. (مثل پولشویی، اختلال اقتصادی و…).
چه جرایمی سوء پیشینه ندارند؟
برخی از جرایم، مثل جرایم غیرعمدی و جرایمی با مجازات درجه پایین، جزو محکومیت کیفری غیر موثر بوده و در گواهی سوء پیشینه درج نمیشود. در ادامه به لیست کامل جرایم بدون سوء پیشینه اشاره کردهایم:
- جرایمی که فرد در آن ها تبرئه شده است؛
- جرایم غیرعمدی؛ نظیر تخلفات رانندگی، تصادف و… ؛
- جرایم دارای حبس تعزیری درجه ۶ تا ۸ (۳ ماه تا ۲ سال حبس)؛
- جرایمی که فرد مورد اتهام واقع شده اما هنوز حکم قطعی برای او صادر نشده است؛
- جرایم تعزیری درجه یک تا ۸ که مجازات غیرحبس دارند (بهجز جرایمی که دارای مجازات سالب حیات هستند).
عواقب داشتن سوء پیشینه کیفری
سوء پیشینه موثر، محرومیتهای دائمی یا موقت از حقوق اجتماعی، مشاغل دولتی، دریافت مجوزها و… را در پی دارد. این مجازاتها بهعنوان مجازات تبعی برای جرایم عمدی در نظر گرفته شدهاند و تا زمانی که مدت محرومیت تعیینشده در قانون به پایان نرسید، موجب محرومیت از حقوق اجتماعی میشوند.
تاثیر سوء پیشینه بر اشتغال و تحصیل
یکی از مراحل مهم در فرایند استخدام در ارگانهای دولتی و حتی خصوصی گرفتن گواهی سوء پیشینه است؛ بنابراین میتوان گفت که داشتن سوء پیشینه موثر باعث محرومیت از اشتغال در مشاغل دولتی، نظامی، آموزشی و برخی مشاغل خصوصی میشود.
داشتن سوء پیشینه معمولا تاثیر مستقیمی بر تحصیل افراد ندارد، مگر در رشتهها و مراکزی که شرط نداشتن عدم سوء پیشینه کیفری، از شرایط اصلی آنها باشد.
تاثیر سوء پیشینه در محرومیت از حقوق اجتماعی
افرادی که سوء پیشینه کیفری دارند، حتی پس از سپری کردن مجازات، از برخی حقوق اجتماعی خود محروم میشوند. حقوق اجتماعی که افراد دارای سوء پیشینه از آن محروماند عبارت است از:
- نامزدی در انتخابات ریاست جمهوری، مجلس خبرگان، مجلس شورای اسلامی، شوراهای اسلامی شهر و روستا؛
- عضویت در مجمع تشخیص مصلحت نظام، هیئت دولت، شورای نگهبان و تصدی معاونت رئیس جمهور؛
- تصدی ریاست دیوان عالی کشور و دیوان عدالت اداری، دادستانی کل کشور و تصدی ریاست قوه قضاییه؛
- عضویت یا انتخابشدن در شوراها، انجمنها، احزاب و جمعیتها به رای مردم یا به موجب قانون؛
- عضویت در شوراهای حل اختلاف، هیئتهای منصفه و امناء؛
- اشتغال در سمت سردبیر رسانههای گروهی یا مدیر مسئول؛
- استخدام یا اشتغال در تمام دستگاههای حکومتی اعم از قوای سهگانه و شرکتها و سازمانهای وابسته به آنها، نیروهای مسلح و تمام نهادهای تحت نظر رهبر جمهوری اسلامی، صدا و سیمای جمهوری اسلامی، شهرداریها، موسسات مامور به خدمات عمومی.
- تصدی دفاتر ثبت اسناد رسمی، ازدواج، طلاق و دفتریاری، اشتغال به عنوان وکیل دادگستری؛
- انتخابشدن بهعنوان امین، متولی، قیم، متصدی یا ناظر موقوفات عام؛
- انتخابشدن بهعنوان داور یا کارشناس در مراجع رسمی؛
- استفاده از نشانهای دولتی و عناوین افتخاری؛
- تاسیس اداره، عضویت در هیئت مدیره شرکتهای دولتی، خصوصی، تعاونی یا ثبتنام تجاری یا موسسات آموزشی، فرهنگی، علمی و پژوهشی.
با توجه به اینکه داشتن سوء پیشینه محرومیتهای اجتماعی و سیاسی متعددی را در پی دارد، پاک کردن سوء پیشینه به یکی از موضوعات بحثبرانگیز تبدیل شده است. جالب است بدانید که پس از اجرای مجازات و گذشت مدتزمان تعیینشده در قانون، سوء پیشینه بهطور خودکار پاک شده و فرد از نظر قانونی فاقد سوء پیشینه کیفری محسوب میشود.
در جدول زیر میتوانید زمان لازم برای پاکشدن برخی از جرایم کیفری از سوء پیشینه را مشاهده کنید:
|
نوع محکومیت |
مدتزمان برای پاکشدن از سوء پیشینه |
|
مجازاتهای سالب حیات و حبس ابد |
۷ سال پس از توقیف اجرای حکم |
|
قطع عضو، نفی بلد، قصاص عضو، حبس تا درجه ۴ |
۳ سال پس از اجرای حکم |
|
شلاق حدی، قصاص عضو، حبس درجه ۵ |
۲ سال پس از اجرای حکم |
همانطور که اشاره کردیم، معمولا پس از گذشت مدت قانونی و عدم ارتکاب جرم جدید، سوء پیشینه بهصورت خودکار از سابقه فرد پاک میشود. با مشاهده سوء پیشینه با کد ملی از پاکشدن سوء پیشینه مطمئن شوید.
نکته: هرچند پس از سپریشدن مدتزمان تعیینشده از سوی قانون، فرد مجددا از برخی حقوق اجتماعی برخوردار خواهد شد؛ اما در این موارد بهصورت دائمی محروم خواهد بود: نامزدی در انتخابات ریاست جمهوری، مجلس خبرگان رهبری، مجلس شورای اسلامی و شوراهای شهر و روستا، عضویت در شورای نگهبان، هیئت دولت و مجمع تشخیص مصلحت نظام، تصدی ریاست قوه قضائیه، معاونت رئیس جمهور، ریاست دادستانی کل کشور، ریاست دیوان عدالت اداری و دیوان عالی کشور.
جمعبندی
سوء پیشینه کیفری شامل سابقه کیفری موثر (محکومیتهای عمدی و قطعی) است و محدودیتهای قانونی و اجتماعی مختلفی را برای فرد ایجاد میکند. انواع محکومیتهای کیفری موثر عبارتاند از: محکومیت به حد، محکومیت به قصاص، محکومیت به اعدام، محکومیت به حبس تعزیری، محکومیت به مصادره کل اموال و… . در مقابل، جرایم جزئی و غیر عمدی، جرایمی با حبس تعزیری درجه پایین یا جرایمی که هنوز حکم قطعی برای آنها صادر نشده یا فرد از آن تبرئه شده است، در دستهبندی سابقه کیفری غیر موثر قرار دارند و سوء پیشینه ایجاد نمیکنند.
با توجه به این موضوع، رعایت قوانین و اجتناب از ارتکاب جرایم عمدی اهمیت زیادی در حفظ حقوق اجتماعی، امکان اشتغال در مشاغل حساس و جلوگیری از محرومیتهای قانونی دارد.
در نهایت باید توجه داشت که پس از اجرای مجازات و گذشت مدتزمان قانونی، سوء پیشینه بهصورت خودکار پاک میشود و فرد مجددا از بسیاری از حقوق اجتماعی برخوردار میشود. با این حال توصیه میکنیم در پروندههای پیچیده یا مبهم، برای به حداقل رساندن آثار سوء پیشینه با یک وکیل مشورت کنید.
نظرات کاربران